وقتي بزرگان مي ترسانند

پر فروش شدن شاتر آيلند ساخته جديد مارتين اسکورسيزي باز هم نشان داد کارگردان هاي بزرگ سينما هم خوب بلدند فيلم ترسناک بسازند
اسم فيلم هاي ترسناک که به گوش مي خورد خود به خود آدم را ياد فيلم هاي اسلشري مي اندازد که يک دهه اي است از راه هاي مختلف مهمان خانه هاي ما شدند؛ منظورمان همان فيلم هايي است که با تمام قوا سعي مي کنند شما را بترسانند و از هيچ ترفندي هم براي اين کار دريغ نمي کنند؛ در اين فيلم ها حتي شده شخصيت هاي درون فيلم قطعه قطعه مي شوند، خون شان به در و ديوار مي پاشد تا شما کمي زهره ترک شويد. با اين حال هستند کارگردان هايي که هنوز اصول ترساندن را بلد هستند آن هم با کمترين خون و خونريزي؛ کارگرداني هايي که مثل خود شما اين ژانر را دوست دارند و به آن عشق مي ورزند؛ کارگردان هاي بزرگي مثل فرانسيس فورد کاپولا، ريدلي اسکات، کوبريک و همين مارتيني خودمان( اسکورسيزي) که جديدترين فيلمش، شاتر آيلند يک جورايي مو را بر تن آدم سيخ مي کند . اين دو صفحه گذري است بر فيلم هاي ترسناک يا حداقل تريلرهاي ترسناکي که آدم هاي سرشناسي روي صندلي کارگرداني آنها نشسته اند تا هم درست و حسابي از آنها بترسيد و هم از ديدن يک فيلم خوب لذت ببريد.

مارتين اسکور سيزي

اسکورسيزي يک محقق سينماي آمريکاست که از سير تا پياز اين کارخانه رويا سازي را از بر است و مي داند که چي به چي است و کي کجاست! بنابراين او خوب مي داند بخش بزرگي از تماشاگران سينمايي دلشان براي يک فيلم ترسناک خوب غش و ضعف مي رود.
شاتر آيلند او که برگرفته از يک داستان خوف انگيز به همين نام است( به قلم دنيس ليهان) ما را به جايي مي برد که يک مجرم رواني از تيمارستاني پا به فرار مي گذارد و به همين دليل دو افسر فدرال که يکي از آنها تدي دنيلز( با بازي خوب دي کاپريو) براي پيدا کردن او راهي اين مکان وهم انگيز مي گردد.
مارتيني سعي کرده همه پيچ و تاب هاي رمان ليهان را به خوبي در فيلمش بياورد( مخصوصاً اصل رکب زني را) تا تماشاگرش را ميخکوب و انگشت به دهان بگذارد. البته استاد سابقه اين جور فيلم سازي ها را هم دارد؛ مثلاً چند سال قبل داستان تنگه وحشت( که در اصل بايد آن را « کيپ فير» بخوانيم) را ساخت که حول و حوش يک آدم روان پريش به نام مکس کدي( دنيرو) است که مي خواهد بعد از 14 سال انتقام سختي از « سم بوودن» و خانواده اش بگيرد که باعث شده او اين مدت را در زندان آب خنک بخورد.

فرانسيس فورد کاپولا

فيلم هاي جديدي که نام دراکولا را يدک مي کشند را فراموش کنيد که استاد کاپولا بعد از اينکه سه گانه جاويدان پدرخوانده( البته قسمت سوم را کمي ناديده بگيريد) را تمام کرد و از جنگ ويتنام و « اينک آخرالزمان» برگشت يک راست سراغ رمان برام استوکر رفت، يقه دراکولا را گرفت و فيلمي از روي آن ساخت؛ يک اقتباس درست و درمان از رماني که بارها و بارها از روي آن اقتباس شده نشان مي دهد، استاد در آن زمان هم هنوز کارش اقتباس کردن از روي کتاب ها و رمان ها بوده. حضور بازيگران بزرگي هم مثل سر آنتوني هاپکينز( در نقش آبراهام ون هلسينگ)، گري الدمن( دراکولا)، وينونا ريدر ( مينا- اليزابتا) و کيانو ريوز جواني که هنوز پايش به دنياي ماتريکس باز نشده بود و نقش جاناتان هارکر را بر عهده داشت کمک فراواني کرد تا فيلم به يکي از پر فروش ترين فيلم هاي کاپولا تبديل شود.
با اين حال اين فيلم نمي تواند تمام علاقه مندي کاپولا را به ژانر وحشت و فيلم هاي ترسناک نشان بدهد. در مقام تهيه کننده استاد پيش از اينها دستي بر آتش فيلم هاي اين سبکي داشته؛ فيلم هايي مثل قسمت اول و دوم جيپرز کيرپرز، فرانک اشتاين و همچنين اسليپي هالوي تيم برتون.

فرانک دارابانت

اين کارگردان فرانسوي دو فيلم برجسته و کاملاً مشهور از روي کتاب هاي درام استفن کينگ ساخته؛ رستگاري در شائوشنگ و مسير سبز. اما شايد کمتر کسي مي توانست حدس بزند سومين همکاري اين دو نفر - بر خلاف آن دو تا- يک اثر ترسناک هيولايي باشد. اين رمان را کينگ سال 1980 به چاپ رسانده اما تا 27 سال دست هيچ فيلمسازي به آن نرسيده تا اينکه رفيق شفيق اش، دارابانت از راه مي رسد و امتيازش را مي خرد. ماجراي فيلم راجع به آزمايشات مخوفي است که ارتش آمريکا در حوالي ايالت « مين» انجام داده و باعث شده مه غليظي در آن اطراف به وجود بيايد. مشکل اصلي خود مه نيست، مشکل هيولاي جهش يافته کوچک و بزرگي است که در داخل اين مه غليظ پنهان شده اند تا دخل آدم ها را بياورند. هرچند در بعضي جاها دارابانت داستان فيلم را نسبت به کتاب تغيير داده، با اين همه جو فيلم بعد از انتشار مه آن قدر سنگين و دلهره آور مي شود که هر لحظه ممکن است شما نياز مبرمي به بيرون روي داشته باشيد. دارابانت قبل از اين فيلم، يک فيلم ترسناک ديگر را به نام زنده به گور ساخته بود که نتوانست شهرت آنچناني نظير مه براي او به ارمغان بياورد.

ريدلي اسکات

بيشتر ما ريدلي اسکات کارگردان را به خاطر فيلم سرشناسش گلادياتور مي شناسيم؛ اما تا دلتان بخواهد کارنامه فيلمي اين کارگردان انگليسي پر شده از کارهاي مختلف در ژانرهاي مختلف که دو تاي آنها فيلم هاي ترسناک و وحشت انگيزي هستند. سر ريدلي اسکات در اواخر دهه 70 ميلادي با کمک فيلمنامه نويسي به نام دن اُبنون پايه يک فيلم ترسناک را ريختند که قرار بود اتفاقاتش در يک سفينه فضايي بيفتد. اُبنون از همان سال هايي که در دانشگاه بود به سرش زده بود از دل فيلم کمدي « ستاره تاريک» جان کارپنتر يک فيلم ترسناک جدي بيرون بياورد تا همه را زهره ترک کند، بنابراين داستان بيگانه را نوشت و آن را تبديل به فيلمنامه کرد. ريدلي جوان هم آن را برداشت و يک فيلم ترسناک هيولا محور ساخت که همه از ديدن آن دچار ريزش شديد مو مي شدند. اين اتفاق آنقدر بزرگ بود که بعد از آن اين موجود که به بيگانه مشهور شد کلي به شهرت رسيد.

استنلي کوبريک

اگر رستگاري در شائوشنگ و مسير سبز را از کارنامه کاري استفن کينگ خط بزنيم، تمام فيلم هايي که از روي کتاب هاي او ساخته شده اند را مي شود به راحتي در ژانر وحشت جا داد. يکي از اين فيلم ها که از قضا يکي از ترسناک ترين فيلم هاي ژانر وحشت درتمام طول تاريخ سينما هم محسوب مي شود تلالو است که حدود 30 سال پيش يکي از بزرگ ترين کارگردان هاي تاريخ سينما آن را ساخته بود. استنلي کوبريک وقتي بعد از فيلم بري ليندون اش پنج سال هيچ فيلمي نساخت يکراست سراغ کينگ و رمان مشهورش - در آن زمان- تلالو رفت و با ساختن آن کاري کرد کارستان. هر چند رمان کينگ خودش رعب آور و ترسناک بود اما کوبريک با سبک کاري خاص خودش، نماها، زواياي درست و درمان دوربين، بازي خوب هنرپيشه هايش مخصوصاً سه شخصيت اصلي فيلم( جک نيکلسون، شاي دووال و دني ليود) و در آخر موسيقي دلهره آور وندي کارولوس و الکايند کاري کرد تمام سلول هاي بدن ماه به لرزه در بيايد. اگر مي خواهيد ترس را به تمام معنا تجسم کنيد به ضربات تبر نيکلسون به در چوبي بيشتر توجه بورزيد.

رومان پولانسکي

کارنامه کارگرداني اين هنرمند پرحاشيه فرانسوي( لهستاني الاصل) يک چند تايي فيلم ترسناک روان پريشانه دارد که ديدنشان خالي از ترس و لرز نيست. مهم ترين فيلم استاد در اين زمينه را بايد« بچه رزماري» دانست که فقط با فضاسازي و حس تعليق به خوبي توانسته ترس را به مغز استخوان آدمي فرو کند. ماجراي فيلم درباره يک زوج جوان است که به تازگي خانه شان را عوض کرده اند. مادر خانواده( رزماري) پا به ماه است و از آنجايي که بيشتر اوقات تنها در خانه است دچار توهمات شديدي مي شود. مشکل رزمري از جايي شروع مي شود که همسايه بغل دستي آنها گروهي از شيطان پرستاني هستند که مي خواهند هر جور شده نوزاد او را در همان بدو تولد از او بگيرند. بچه رزمري يکي از سه گانه هاي آپارتماني پولانسکي است که دو تاي ديگر( مستأجر و انزجار) هم تم هايي مشابه اين يکي دارند. به غير از اينها « دروازه نهم» هم که در آن جاني دپ بازي کرده مي تواند جزو فيلم هاي وحشت انگيز اين کارگردان به حساب بيايند.
لرزيدن در کنار ديگران
فيلم هاي ترسناک و ديگر بزرگان
به غير از شش نام بزرگي که در مطلب اصلي آورده شده، هستند کارگردان هاي ديگري که دست به چنين حرکت هايي زده و فيلم ترسناک ساخته اند. در فهرست پايين ممکن است وجود بعضي از نام هاي بزرگ شما را کمي شوکه کند.
هميشه در فيلم هاي تيم برتون فضاهاي گوتيکي و تيره و تار وجود دارد اما اين فضاي تيره و تار در فيلم« اسليپي هالو»( 1999) به اوج خودش مي رسد. ايچابود کرين( جاني دپ) براي پيدا کردن قاتلي که سر از بدن اهالي روستا جدا مي کند راهي آنجا مي شود اما بعد از مدتي متوجه مي شود کاسه اي زير نيم کاسه بعضي از اهالي روستاست.
راستش را بخواهيد او هم فيلم ترسناک ساخته. بعد از اينکه بيگانه ريدلي اسکات سر و صداي زيادي به راه انداخت استاد دست به کار شد و قسمت دومي براي آن ساخت. کامرون براي اينکه فضاي فيلمش ترسناک تر شود به جاي يک بيگانه، چند تا از آنها را به جان شخصيت هاي فيلمش انداخت تا شماها بيشتر بترسيد. او درحالي اين فيلم( بيگانگان ) را در سال 1986 ساخت که قبل از آن سمت دوم « پيرانا» را در سال 1981 به عنوان فيلم ترسناک ساخته و گند زده بود.
شايد باورش کمي سخت باشد که کارگردان فيلم هايي مثل « تسخير ناپذيران» و « صورت زخمي» فيلم ترسناک بسازد. او ساخته، نه يکي، نه دو تا بلکه چند تا. بين آنها« خواهران»( 1973) و « کري»( 1976) معروف تر از بقيه هستند.
استاد اولين پروژه کارگرداني را که دست رويش مي گذارد قسمت سوم بيگانه هاست که بعد از ساختنش هم کلي حرف و حديث درباره خوب يا بد آن به وجود مي آيد. فينچر بعد از آن چندان رغبت نشان نداده دوباره به آن حال و هوا برگردد.
هر چند اين کارگردان اهل شيلي فيلم هاي خوبي نظير « چشم هايت را باز کن» و « درياي درون» را دارد اما معروف ترين فيلم او« ديگران» با بازي نيکول کيدمن است که حتماً با آن آشنا هستيد.
منبع:همشهري جوان، شماره 258
/ج